Historia
Historia Chrobrza
Chroberz - gród wzniesiony przez Bolesława Chrobrego po powrocie z wyprawy kijowskiej. Powstał wtedy kościół i zamek. Najstarszy dokument wzmiankujący o Chrobrzu pochodzi z 1153 r., gdzie jako miejsce wystawienia (tegoż dokumentu) podano " in Chrober".
W XIII i XIV wieku Chroberz był ważną osadą w dzielnicy krakowskiej. Odbywały się tu liczne wiece, w których uczestniczył m. in.: Bolesław Wstydliwy z matką Grzymisławą, arcybiskup gnieźnieński Fulko. W Chrobrzu leczył się Kazimierz Wielki raniony w trakcie polowania w lasach w okolicach Przedborza.
W XV wieku wieś należała do Tęczyńskich herbu Topór. Następnie (zapewne drogą wiana) Chroberz przeszedł na własność rodziny Tarnowskich. Z tego rodu najbardziej zasłużonym dla Chrobrza był Stanisław hrabia Tarnowski. To on właśnie ufundował około 1550 r. nieistniejący pałac i kościół.
Dzieje Ordynacji
Około 1582 r. Chroberz zakupił Piotr Myszkowski (ok.1510 - 1591/2) herbu Jastrzębiec, biskup krakowski. Przez ostatnie 10 lat swojego życia zgromadził on olbrzymi majątek w gotówce, 3 miasta oraz 78 wsi.
Myszkowski cały majątek przekazał swoim bratankom: Zygmuntowi i Piotrowi. Pod koniec XVI wieku otrzymali oni adopcję od mantuańskiego księcia Wincentego Gonzagi oraz tytuł margrabiów na Mirowie od Papieża Klemensa VIII. Aby wywyższyć dom Myszkowskich rozpoczęli starania o utworzenia ordynacji. Powstała w 1601 r., dwa lata później zatwierdzona statutem w Nowym Korczynie, według którego w całości przechodziła na męskiego potomka rodu, osobę świecką, a w przypadku wygaśnięcia rodu w linii męskiej dziedziczyć miały kobiety wywodzące się w prostej linii od pierwszego ordynata.
Pierwszym ordynatem został Zygmunt Gonzaga Myszkowski. Znane było wówczas przysłowie "Kto ma Chroberz, Książ i Szaniec może iść z królową w taniec", mające świadczyć o potędze ordynatów.
W 1727 r. wygasła linia męska rodu Myszkowskich. Po dwóch latach procesów w 1729 r. Chroberz wraz z całą ordynacją pińczowską przejęła po kądzieli rodzina Wielopolskich w osobie Franciszka hrabiego na Żywcu i Pieskowej Skale Wielopolskiego herbu Starykoń. Nowy ordynat przybrał też nazwisko i tytuł poprzedniego ordynata, czyli tytułował się margrabią Wielopolskim Gonzagą Myszkowskim. 
Odtąd utrwalił się w rodzie Wielopolskich zwyczaj dziedziczenia przez kolejnych ordynatów nazwiska Gonzaga Myszkowski i tytułu margrabiego. Formalnie zatwierdził ten zwyczaj dopiero cesarz rosyjski Aleksander II 1879 r., kiedy ordynatem był syn Aleksandra Wielopolskiego, Zygmunt (1833 - 1902).
Franciszek zmarł w 1732 r.; ordynację przejął syn Karol. Po jego śmierci majątek znalazł się w długach. Kolejni ordynaci, a przede wszystkim Józef Jan Nepomucen, doprowadzili do rozpadu ordynacji. Od 1813 r. Pińczów oraz 6 kluczy ziemskich były własnością Jana Orlycha Szanieckiego, który przejął długi Jana Nepomucena w zamian za te dobra.
Wykupił je później Aleksander Wielopolski (1803 - 1877), XIII ordynat, a VI z rodu Wielopolskich, który przejął ordynację po śmierci ojca w 1824 r. Uczynił on z Chrobrza główny ośrodek ordynacji. W roku 1859 ukończył on budowę obecnego pałacu.
Z oszacowanych w latach 1799 - 1801 dóbr ordynacji wynika, że składała się ona z 12 kluczy, z których 4 najważniejsze należały później do Aleksandra Wielopolskiego: wielko - księski, chroberski (z włościami: Wojsławice, Wola Chroberska, Zawarża, Stradów i Zagaje Stradowskie), kozubowski (Zagorzyce, Byczów, Mozgawa Wielka i Mała, Młodzawy Wielkie i Małe, Sadek, Bugaj) oraz wykupiony później Pińczów (z Kopernią, Pasturką, Włochami, Nową Wsią, Brześciem i Szczypcem). W okresie powstania styczniowego, w marcu 1863 r. w pałacu stacjonował wraz ze swym oddziałem generał Langiewicz oraz brat Albert Chmielowski wyniesiony na ołtarze przez Jana Pawła II.
Ordynacja przetrwała do 1945 roku. Ostatnim ordynatem był Zygmunt Konstanty margrabia Gonzaga Myszkowski. Zmarł w 1971 r. Został pochowany w rodzinnym grobowcu Wielopolskich na cmentarzu w Chrobrzu razem z żoną Marią z Tyszkiewiczów Wielopolską.
Czasy powojenne
W styczniu 1945 roku na mocy ustawy o reformie rolnej PKWN i KRN znaczne obszary użytków rolnych byłego majątku margrabiego Wielopolskiego uległy parcelacji i podziałowi między nowych właścicieli. Ziemię podzielono przede wszystkim pomiędzy dotychczasowych robotników folwarcznych oraz małorolnych chłopów z okolicy. Ziemię - "resztówkę" oraz budynki gospodarcze i pałac z parkiem, zgodnie z decyzją władz administracyjno - społecznych przekazano na utworzenie ośrodka rolnego, którego charakteru wówczas jeszcze nie określono.
Wkrótce rozpoczęto przygotowania w kierunku utworzenia Uniwersytetu Ludowego. Pierwszy kurs odbył się w 1946 roku. W 1947 roku szkole nadano imię Armii Ludowej. Fakt ten upamiętnia tablica na parterze pałacu.
W 1949 roku Uniwersytet Ludowy przekształcono w Liceum Spółdzielcze. W celu stworzenia internatu dla uczniów, w roku 1951 rozpoczęto remont budynku administracyjnego, który w czasach istnienia majątku Wielopolskiego służył za kancelarię.
W 1952 roku nastąpiło przekształcenie Liceum Rolniczo - Spółdzielczego w Technikum Rolnicze. W 1964 roku Technikum Rolnicze ustępuje miejsca Technikum Hodowlanemu - jednemu z nielicznych w kraju.
Od roku szkolnego 1964/65 przebudowano całkowicie były budynek gorzelni i zaadaptowano go na potrzeby Szkoły Mechanizacji Rolnictwa.
W styczniu 1977 roku decyzją Wojewody Kieleckiego powołano Zespół Szkół Rolniczych w Chrobrzu. Szkoła pod tą nazwą funkcjonuje do dziś. W 1999 roku, wraz z reformą administracyjną, przeszła na własność Powiatu Pińczowskiego. W tych czasach pracownie szkolne, biblioteka, pomieszczenia dyrekcji i administracji były stopniowo przenoszone z budynku pałacu do innych obiektów.
Historia Ośrodka
W 2004 roku, w 60-tą rocznicę powstania Republiki Pińczowskiej staraniami Starostwa Powiatowego w Pińczowie, ówczesnego zarządcy pałacu, udostępniono pierwszą wystawę - była to Izba Pamięci Republiki Pińczowskiej. Jej uroczyste otwarcie 9 maja 2004 roku jest uznawane za początek Samorządowego Ośrodka Dziedzictwa Kulturowego Ponidzia. Od początku opiekę kulturalną i pieczę nad zbiorami sprawował poeta Adam Ochwanowski wraz z grupą zapaleńców.
Jednocześnie powstała Galeria Regionalna prezentująca dorobek lokalnych twórców. Zgromadzono też materiały na temat historii ordynacji w Chrobrzu. Ośrodek stawał się coraz chętniej odwiedzanym miejscem, zarówno przez turystów, jak i uczniów szkół, którzy brali udział w lekcjach historycznych. Systematycznie pojawiają się uczestnicy spływów kajakowych, automobiliści - uczestnicy eskapad i rajdów podróżujący wyjątkowymi, zabytkowymi pojazdami, a także kuracjusze z pobliskiego Buska-Zdroju i Solca.
W sierpniu 2005, w pałacowej sali balowej zaprzysiężeni zostali nowi przewodnicy Polskiego Towarzystwa Turystyczno Krajoznawczego. Dziesięciu nowych świętokrzyskich przewodników ukończyło kilkumiesięczny kurs i zdało egzaminy wiedzy o regionie świętokrzyskim oraz egzamin praktyczny. Wśród nich była Mirosława Nowak, ówczesna kustosz chroberskiego ośrodka.
8 listopada 2006 r. powierzchnia wystawowa powiększyła się o cztery sale znajdujące się na piętrze. Udostępniono tam dwie stałe ekspozycje: archeologiczną "Starożytne Skarby Ponidzia" oraz "Geograficzne Studium Regionu". Są one owocem współpracy z naukowcami z Uniwersytetu Warszawskiego. Przy gospodarstwie pomocniczym Zespołu Szkół Rolniczych powstała zaś "Stała Ekspozycja Kultury Rolnej XIX i XX wieku" z rekonstrukcją chaty wiejskiej. Otwarciu nowych wystaw towarzyszyła muzyka celtycka i irlandzka w wykonaniu krakowskiego zespołu SUSHEE.
W pałacu coraz częściej organizowano spotkania, seminaria i wydarzenia kulturalne; na sali balowej i w przypałacowym ogrodzie rozbrzmiewała muzyka. Ośrodek stał się ważnym punktem na szlakach turystycznych województwa. Odwiedzają go coraz liczniejsze grupy turystów, także z zagranicy. W czerwcu 2007 zawitała tu kilkudziesięcioosobowa grupa Finów. Goście ze Skandynawii pojawili się w dawnym Pałacu Wielopolskich szukając śladów bohatera narodowego Finlandii, marszałka Carla Gustafa Mannerheima. Marszałek był przyjacielem przedostatniego ordynata Aleksandra Erwina Wielopolskiego (1875 - 1937), w drugiej dekadzie XX wieku brał z nim wspólnie udział w polowaniach.
W lipcu 2007 kuracjusze z Buska - Zdroju zyskali nowy, atrakcyjny sposób na dotarcie do naszego Ośrodka. Ruszyły bowiem regularne kursy ciuchci na gumowych kołach z Buska do Chrobrza.
W sierpniu 2007 odbyło się seminarium naukowe "W dorzeczu Nidy ...". Wzięli w nim udział geografowie z Uniwersytetu Warszawskiego, archeolodzy z Uniwersytetu Marii - Curie Skłodowskiej w Lublinie i badacze z Towarzystwa Badań i Ochrony Przyrody. Spotkanie zakończyło się recitalem zespołu "Słoneczne Trampy" prezentującego piosenki duetu autorskiego Adam Ochwanowski (słowa) i Andrzej Żądło (muzyka).
Rok 2007 zakończył się wielkim sukcesem frekwencyjnym. Ośrodek odwiedziło bowiem ponad 8 000 gości!
Od 1 stycznia 2008 Ośrodek wraz z Zespołem Szkół Rolniczych stał się własnością Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi.
1 maja 2008 ośrodek niespodziewanie odwiedzili członkowie rodziny Wielopolskich. Byli to: Maria Izabela Malinowska z domu Wielopolska, córka ostatniego ordynata Zygmunta, Jadwiga Wielopolska - żona Aleksandra Wielopolskiego, pierworodnego syna Zygmunta, Zofia Wielopolska Iwaniak - córka Aleksandra Wielopolskiego, Joanna Maria Wielopolska, córka Aleksandra Wielopolskiego, Stanisław Wielopolski - wnuk Aleksandra Wielopolskiego oraz Bogdan Iwaniak - mąż Zofii Wielopolskiej.
Narodził się pomysł "Loży Przyjaciół Ponidzia". Pierwsze legitymacje otrzymali minister rolnictwa Marek Sawicki a także podsekretarz stanu w Ministerstwie Rolnictwa i Rozwoju Wsi Artur Ławniczak, przy okazji jego wizyty w Chrobrzu, 26 czerwca.
13 lipca odbył się piknik "Popołudnie z Przyjaciółmi". Ponad pół tysiąca gości wysłuchało piosenek utworów z repertuaru Czesława Niemena w wykonaniu Darka Bernatka. "Na ludową nutę" prezentował się męski zespół śpiewaczy Pełczyszczanie i kapela Stefana Wyczyńskiego z Lubczy. Wystąpili także wychowankowie WTZ z Pińczowa.
26 lipca eksploratorzy ze Stowarzyszenia Ochrony Zabytków Militarnych przy Muzeum im. Orła Białego w Skarżysku-Kamiennej pod przewodnictwem pochodzącego z Chrobrza pasjonata historii, kolekcjonera zabytków i eksploratora Rafała Osieckiego przeszukali zabytkowy park wokół pałacu. Udało się znaleźć m.in. monetę carską z 1909 roku o nominale 3 kopiejek, magazynek hitlerowskiego karabinu maszynowego MP40, manierkę wojska polskiego z II wojny światowej, pistolet Parabellum i widelec z zastawy rodowej Wielopolskich.
27 sierpnia prezentowaliśmy swój dorobek na krakowskim Rynku Głównym podczas Międzynarodowych Targów Sztuki Ludowej, razem z Muzeum Regionalnym i Centrum Informacji Turystycznej z Pińczowa.
6 września kilkadziesiąt osób wzięło udział w spotkaniu autorskim dwukrotnego laureata Nagrody Literackiej "Nike" - Wiesława Myśliwskiego. Spotkanie poprowadził Adam Ochwanowski. Obaj twórcy - prozaik i poeta - sprowokowali ciekawą dyskusję o kulturze chłopskiej. W części artystycznej na skrzypcach zagrał nestor ponidziańskiego folkloru Stanisław Mucha.
4 i 5 października na terenie naszego ośrodka odbył się Międzynarodowy Zlot Miłośników Eksploracji "Chroberz 2008". W jubileuszowym XXV zlocie 130 odkrywców przeszukało 40-hektarowy teren wokół pałacu Wielopolskich. Współorganizatorami było Stowarzyszenie Ochrony Zabytków Militarnych przy Muzeum im. Orła Białego w Skarżysku Kamiennej oraz Polskie Towarzystwo Badań Historycznych z Będzina. Patronat nad organizację zlotu objął europoseł Czesław Siekierski. Inspiratorem zlotu był pochodzący z Chrobrza Rafał Osiecki. Oprócz poszukiwań odbyły się wykłady na temat historii i archeologii regionu, a także liczne konkursy. Przygrywał rockowy zespół "Kompilacja" z Będzina.
Rok 2008 zamknął się sumą 6500 osób zwiedzających nasz ośrodek.
Nowy rok 2009 rozpoczeliśmy od I Przeglądu Grup Kolędniczych z Ponidzia "Wśród nocnej ciszy...". Swoim kunsztem aktorskim popisywało się kilka pokoleń kolędników z całego Ponidzia. Nie brakowało humorystycznych skeczy, parafrazowanych pastorałek ale przede wszystkim licznych akcentów regionalnych a nawet politycznych.